Trang chủ

Kinh tế - chính trị đô thị

Kiến nghị, đề xuất nhiều giải pháp quản lý an toàn thực phẩm
Ngày đăng 06/06/2017 | 02:14 | Lượt xem: 206

Ngày làm việc thứ 11, kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa 14
Kiến nghị, đề xuất nhiều giải pháp quản lý an toàn thực phẩm

(HPĐT)- Ngày 5-6, Quốc hội dành cả ngày thảo luận tại hội trường về "Việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016". Đây là một trong những nội dung quan trọng của kỳ họp, được phát thanh và truyền hình trực tiếp để cử tri và nhân dân cả nước theo dõi.

Nhiều yếu kém trong quản lý

Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Phan Xuân Dũng trình bày Báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2016 nêu rõ, thời gian qua, hệ thống các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về ATTP được quan tâm ban hành đồng bộ hơn phục vụ yêu cầu quản lý ATTP; văn bản chính sách pháp luật về ATTP  được ban hành tương đối đầy đủ và kịp thời, từng bước đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về  ATTP. Tuy nhiên, qua giám sát tối cao cho thấy hạn chế, yếu kém còn nhiều.  Đó là công tác chỉ đạo, điều hành, tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp quản lý ATTP của Chính phủ, các bộ, ngành, UBND các cấp chưa được thường xuyên; nguồn lực, điều kiện làm việc, trang thiết bị cho công tác quản lý ATTP còn hạn chế. Công tác chỉ đạo, điều hành tổ chức thực hiện quản lý ATTP còn chưa thường xuyên, một số nhiệm vụ triển khai chưa được tốt như: quy hoạch vùng sản xuất an toàn; kiểm soát nguy cơ ô nhiễm thực phẩm theo chiến lược dài hạn; xử lý chất cấm trong chăn nuôi, kháng sinh, kim loại nặng trong thịt, thủy sản; tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất, trong rau, quả, chè; phương thức quản lý thực phẩm còn nhiều bất cập; ATTP của một số sản phẩm thực phẩm chế biến thủ công, quy mô nhỏ chất lượng còn kém.  Hệ thống cơ quan QLNN về ATTP còn chưa tương xứng với nhiệm vụ; lực lượng còn phân tán ở nhiều bộ ngành, đơn vị nên việc triển khai thực hiện còn thiếu sự đồng bộ, hiệu quả chưa cao. Cụ thể, cơ quan giúp Bộ trưởng Bộ Y tế thống nhất quản lý ATTP trong phạm vi cả nước là Cục ATTP, nhưng Cục chỉ có gần 90 biên chế, 20 cán bộ hợp đồng, trong khi thực tiễn quản lý phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến ATTP như sự cố Formosa, sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, chế biến thực phẩm, các nguy cơ gây mất ATTP cả trong và ngoài nước. Ở địa phương, sau nhiều năm thực hiện Pháp lệnh ATTP (2003) lên Luật ATTP (2010) đến nay vẫn chưa có mô hình tổ chức quản lý ATTP thực sự hiệu quả cao. Mới đây, TP Hồ Chí Minh đang triển khai thí điểm Ban chỉ đạo ATTP trực thuộc UBND thành phố, có vị trí như một sở và nhân lực là tích hợp từ các sở, ban ngành chức năng của thành phố.

Ngoài ra, sự phối hợp giữa các cơ quan QLNN về ATTP còn hạn chế. Hoạt động của nhiều Ban chỉ đạo liên ngành về VSATTP chưa thực sự hiệu quả, nguồn lực, cán bộ lại kiêm nhiệm không theo sát tiến trình thực hiện nên hiệu quả không cao, đặc biệt ở tuyến xã/phường; phần lớn cán bộ trong ban chỉ đạo hoạt động kiêm nhiệm nên mức độ tập trung cho công tác này còn thấp. Do vậy, ở một số nơi, công tác này có tình trạng cơ quan cấp trên chỉ đạo khá tích cực nhưng dưới thực hiện kém hiệu lực, hiệu quả.

Đầu tư kinh phí cho công tác quản lý ATTP chưa đáp ứng yêu cầu. Theo báo cáo của Chính phủ, tổng NSNN đầu tư cho công tác ATTP giai đoạn 2011 - 2016 là: 2.545,79 tỷ đồng. Tuy nhiên, tỷ lệ thực hiện còn thấp do bị cắt giảm (năm 2016 ngân sách TƯ giảm 56%) và cấp chậm. Điều kiện làm việc, đầu tư trang thiết bị công tác kiểm nghiệm thực phẩm còn nhiều hạn chế. Việc thực hiện chính sách pháp luật về ATTP đối với ngộ độc thực phẩm, các bệnh truyền qua thực phẩm, kiểm soát giết mổ động vật còn  không ít yếu kém.

Quản lý ATTP đối với rau, quả, thịt, sản phẩm thịt tươi sống, kiểm soát giết mổ động vật, sản phẩm động vật còn là khâu yếu. Hàng nhập khẩu tiểu ngạch, hàng buôn lậu qua biên giới rất khó kiểm soát; số lượng hàng hóa vi phạm quy định về ATTP khi xuất khẩu còn cao. Tình trạng vi phạm về quy định ATTP khá phổ biến trong nhiều loại hình kinh doanh thực phẩm; ATTP có lúc, có nơi đến mức báo động, ở giới hạn đỏ cùng rất nhiều yếu kém khác.

Báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng nêu rõ, để xảy ra tình trạng mất ATTP như trên, trách nhiệm chính thuộc về các cơ quan QLNN; tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh thực phẩm, các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội nghề nghiệp, người tiêu dùng thực phẩm trong đó trách nhiệm chính thuộc về cơ quan QLNN và doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Từ đó, Đoàn giám sát đề xuất một số kiến nghị và giải pháp chủ yếu, tập trung vào các nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách; về tổ chức thực hiện; về nguồn lực đồng thời kiến nghị Quốc hội ban hành nghị quyết kết quả hoạt động giám sát về đẩy mạnh việc thực thi chính sách pháp luật về ATTP giai đoạn 2016 – 2020; xem xét sửa đổi một số văn bản pháp luật có liên quan để tạo thuận lợi cho công tác quản lý ATTP như Luật ATTP, Luật Đầu tư, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa...; yêu cầu Chính phủ hằng năm phải báo cáo Quốc hội về kết quả thực hiện công tác quản lý an toàn thực phẩm vào kỳ họp cuối năm; kiến nghị Chính phủ hoàn thiện các văn bản QPPL theo hướng tránh bất cập, chồng chéo, không khả thi; kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về ATTP theo hướng tăng cường hiệu lực, hiệu quả cao để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác này. Các tỉnh/thành phố lớn, trung tâm kinh tế như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, tỉnh Quảng Ninh,  Cần Thơ, tỉnh Bình Dương,  Đà Nẵng…cần nghiên cứu để tiến tới thành lập Ban chỉ đạo ATTP cấp tỉnh…

Thống nhất cơ quan quản lý

Thảo luận về vấn đề này, nhiều đại biểu Quốc hội đề cập tới những điểm  chưa phù hợp về mô hình quản lý. Hiện nay, quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm gồm 3 cơ quan: Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Nhiều đại biểu cho rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng yếu kém trong công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm hiện nay là do sự phân công quản lý nhà nước chưa hợp lý.

 

Theo đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình), thực trạng về quản lý an toàn thực phẩm hiện nay có trách nhiệm của cả 3 bộ, nhưng báo cáo không nêu rõ trách nhiệm mỗi bộ, chỉ ra hạn chế, yếu kém của bộ nào là chính. UBND là cấp có trách nhiệm chính tại địa phương, song địa phương nào làm tốt, địa phương nào làm chưa tốt cũng chưa được liệt kê trong báo cáo. Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường cho rằng, không làm rõ được trách nhiệm của mỗi bộ, ngành, địa phương, khó bảo đảm trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có nhiệm vụ quản lý an toàn thực phẩm trong thời gian tới.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Bình Dương) cho biết, Luật An toàn thực phẩm chuyển hoạt động quản lý an toàn thực phẩm sang cơ chế quản lý theo nhóm sản phẩm thay vì quản lý theo phân khúc sản xuất, kinh doanh nhằm khắc phục sự chồng chéo trong quản lý; đồng thời xác định rõ hơn trách nhiệm của mỗi bộ, ngành trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, theo đại biểu, một số ngành hàng vẫn có sự đan xen, không có sự phân định rõ trách nhiệm của bộ, ngành nào trong quản lý. Đơn cử như việc quản lý chất lượng bún đang được cả 3 bộ chịu trách nhiệm: nguyên liệu bột gạo, nước để làm bún thuộc trách nhiệm của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; sản phẩm tinh bột thuộc về Bộ Công Thương; sản phẩm bún bán trên thị trường nếu chứa chất gây ngộ độc cho người tiêu dùng thì trách nhiệm thuộc Bộ Y tế. Đại biểu  nhấn mạnh, dẫn chứng này một lần nữa nói lên thực trạng công tác quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm - vấn đề đang gây nhức nhối toàn xã hội, nhưng chưa có giải pháp căn cơ, triệt để.

 

Đại biểu Lê Thị Yến (Phú Thọ) đề nghị Chính phủ cần nghiên cứu theo hướng tập trung thống nhất một cơ quan quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm, không nên để 3 bộ cùng quản lý như mô hình hiện nay.

Đại biểu Hồ Thanh Bình (An Giang) nêu rõ quan điểm: "đã đến lúc phải có cơ quan chuyên trách thống nhất chịu trách nhiệm quản lý về an toàn thực phẩm ở nước ta - điều này cũng phù hợp một số mô hình của các nước phát triển. Tôi xin nhấn mạnh cần một cơ quan chuyên trách về an toàn thực phẩm, chứ không cần một Ban về quản lý an toàn thực phẩm" - đại biểu nhấn mạnh.

Đề xuất giải pháp

Ngoài mong muốn thống nhất trong quản lý, đại biểu Quốc hội đề xuất một số giải pháp khắc phục.

Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) kiến nghị, nghị quyết của Quốc hội cần có những mục tiêu định lượng với thời hạn cụ thể bên cạnh việc đề ra những định hướng, giải pháp mang tính chất định tính để Chính phủ chủ động thực hiện; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi giúp Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội thực hiện công tác giám sát. Ví dụ, cần quy định mỗi năm giảm bao nhiêu phần trăm số vụ ngộ độc thực phẩm so với năm trước; phấn đấu đến năm 2020 có 100% các tỉnh, thành phố thực hiện quy hoạch cơ sở giết mổ tập trung; 100% số bếp ăn tập thể được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm…

Theo đại biểu Nguyễn Hoàng Mai (Tiền Giang), cần thiết lập đường dây nóng với số ngắn gọn, dễ nhớ để nhân dân phản ánh các vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm; kiểm soát chặt chất xả thải từ các cơ sở sản xuất, nhất là các khu sản xuất tập trung, khu công nghiệp. Các tỉnh, thành phố nghiêm túc xem xét tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm trong xây dựng nông thôn mới; đưa việc thực hiện vấn đề an toàn thực phẩm vào cơ chế tự quản trong hương ước, quy ước làng, xã ở các vùng nông thôn để xử lý hiệu quả các vấn đề của cộng đồng.

Đại biểu Tôn Thị Ngọc Hạnh (Bình Phước) đề nghị rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, tránh chồng chéo; tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu các cấp trong quản lý an toàn thực phẩm; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố; đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất, nguồn nhân lực cho công tác quản lý an toàn vệ sinh thực phẩm; quy hoạch vùng sản xuất thực phẩm an toàn; nâng cao hiệu quả tuyên truyền về vệ sinh an toàn thực phẩm, tránh gây hoang mang dư luận...

Đại biểu Nguyễn Thanh Thủy (Hậu Giang) đề nghị Chính phủ chỉ đạo tốt hơn nữa các cơ quan trong việc phối hợp quản lý an toàn thực phẩm; có cơ chế tài chính phù hợp bảo đảm kinh phí cho công tác này; đồng thời cần làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý, sản xuất, kinh doanh, giám sát các hoạt động liên quan đến an toàn thực phẩm; tiếp tục ban hành các quy chuẩn, tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, nhất là những loại sản phẩm liên quan trực tiếp đến thức ăn, thức uống hằng ngày của người dân... Đại biểu Nguyễn Thanh Phương (Cần Thơ) kiến nghị một số vấn đề để nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm như: tổng rà soát các văn bản quy phạm pháp luật, để sửa đổi những quy định còn bất cập, bảo đảm thực thi thống nhất, hiệu quả; kiện toàn bộ máy quản lý về an toàn thực phẩm; nâng cao năng lực kiểm tra, phân tích, kiểm nghiệm thực phẩm; đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác an toàn thực phẩm...

Nhiều ý kiến đại biểu đồng tình đề xuất của Đoàn Giám sát cho phép sử dụng 100% nguồn kinh phí xử phạt vi phạm hành chính từ vi phạm an toàn thực phẩm để phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của địa phương. Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn cho rằng, mức trích khen thưởng ở mức 20 – 30% như trong dự thảo nghị quyết là còn thấp. Số tiền xử lý vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm không lớn như trong lĩnh vực an toàn giao thông. Vì vậy, đại biểu đề nghị dành tỷ lệ từ 50 – 70% nguồn này để khen thưởng, khuyến khích các tổ chức, cá nhân có thành tích trong công tác quản lý, phát hiện, xử lý vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

 

Tình hình ngộ độc thực phẩm (NĐTP) và các bệnh truyền qua thực phẩm diễn ra khá nghiêm trọng ở một số địa phương.  Kết quả giám sát từ năm 2011 đến tháng 10-2016 cho thấy, toàn quốc ghi nhận 1.007 vụ NĐTP với 30.395 người mắc, 25617 người nhập viện và 164 người chết. Bệnh ung thư mỗi năm có khoảng 70 nghìn người chết và hơn 200 nghìn ca phát hiện mới, trong đó có một phần nguyên nhân từ việc sử dụng thực phẩm không an toàn. Theo điều tra dịch tễ học của Hiệp hội ung thư thế giới, có khoảng 35% số ca mắc bệnh ung thư có nguồn gốc thực phẩm không an toàn và có thể phòng được.